Hornaugað

gagnrýnið auga á fréttir dagsins — sjálfvirkt úr fréttastraumum

Reykjavík7. ágúst 2026 · MorgunútgáfaI. árg. · Nr. 83
Hlustaðu á blaðið

Innlent

Hnífjöfn tölfræði og varnarlínur á sandi

Ný skoðanakönnun Gallup fyrir samtökin Áfram Ísland sýnir hnífjafna stöðu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst. Nákvæmlega 46 prósent svarenda eru andvíg áframhaldandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið og jafnmörg prósent hlynnt. Svarhlutfallið var hins vegar aðeins 40,3 prósent, þar sem 804 manns svöruðu úr tæplega tvö þúsund manna úrtaki. Það kemur þó ekki í veg fyrir að miðlar dragi ólíkar ályktanir af þessum tölum. Á sama tíma lýsir Svandís Svavarsdóttir því yfir að hún ætli að segja nei, þvert á vilja eigin flokksmanna, á meðan Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra boðar að 51 prósents meirihluti muni ráða för.

Sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn hafa einnig tekið við sér. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra krefst þess í Financial Times að Ísland haldi fullum yfirráðum yfir öllum fiskveiðum. Samtímis bendir regluverk Evrópusambandsins til þess að Ísland hefði ekki lengur einhliða vald til að ákvarða heildaraflamark. Þá sýnir ný 132 blaðsíðna skýrsla Bændasamtakanna að innganga yrði óhagstæð fyrir íslenskan landbúnað. Samtökin óttast valdaafsal til Brussel og benda á að ekkert aðildarríki hafi fengið raunverulega undanþágu frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni.

Erlent

Samningsvilji í skugga hótana og dýrkeypt kæruleysi tæknirisans

Íslenskir fjölmiðlar eiga stundum í erfiðleikum með að átta sig á því hvort erlendir ríkisleiðtogar séu að tala saman eða ekki. Íranir segjast nú vera á lokametrunum við að semja við Óman um opnun Hormússunds, mikilvægustu siglingaleiðar fyrir olíuflutninga heimsins. RÚV greinir frá því að samkvæmt talsmanni utanríkisráðuneytis Írans séu samningar á lokastigi. Á sama tíma fullyrðir sami miðill að Íranar haldi því fram að viðræður séu hvorki yfirstandandi né ráðgerðar. Það krefst vissulega lipurðar að ljúka samningum án þess að ræða við nokkurn mann. Ágreiningurinn virðist þó snúast um gjöld, þar sem Íranar vilja fimm til sjö prósenta toll af farmi en Bandaríkjamenn krefjast gjaldfrjálsra siglinga.

Á meðan reynir Anthony Fauci, fyrrverandi sóttvarnalæknir Bandaríkjanna, að verjast ásökunum um vanvirðingu við þingið. Öldungadeildarnefnd hefur vísað máli hans til dómstóla eftir að hann neitaði ítrekað að svara spurningum um viðbrögð við kórónuveirunni og skýldi sér á bak við fimmta viðauka stjórnarskrárinnar.

Tæknirisinn Meta þarf hins vegar að greiða yfir hálfan milljarð dollara í Nýju-Mexíkó fyrir að vernda ekki börn gegn hættum á miðlum sínum. Fyrirtækið ætlar að áfrýja og kallar niðurstöðuna ófrægingu.

Íþróttir

Tap á Hlíðarenda og óbreytt kuldatíð í svissneskum fjallasal

Það ríkir sjaldnast logn í efsta lagi knattspyrnupýramídans, jafnvel þótt forsetar reyni að biðjast afsökunar. Gianni Infantino, forseti FIFA, sá sig knúinn til að biðjast afsökunar á áformum um að selja fimmtungshlut í heimsmeistaramótinu til einkaaðila. Sú iðrun dugir þó skammt á skrifstofum UEFA. Evrópska knattspyrnusambandið gaf út skriflegt svar þar sem hótun um sniðgöngu á mótum FIFA stendur óhögguð. Sambandið bendir á að starfsmenn forsetans, sem eiga starfsframa sinn undir velvild hans, breyti engu um glatað traust. Knattspyrnusamband Íslands lýsir yfir einörðum stuðningi við þessa afstöðu UEFA. Á meðan lýsti Afríska knattspyrnusambandið yfir einróma stuðningi við forsetann.

Nær heimahögunum fékk leikur Vals og Nordsjælland í undankeppni Sambandsdeildar Evrópu mesta rýmið í íþróttafréttum fjögurra miðla. Tryggvi Hrafn Haraldsson lýsti stöðunni í deildinni sem ljótri eftir tveggja marka tap á Hlíðarenda og taldi orðið svekkjandi lýsa úrslitunum ágætlega. Á Korpúlfsstaðavelli hófst Íslandsmótið í golfi þar sem Dagbjartur Sigurbrandsson lék fyrsta hringinn á fimm höggum undir pari og Elsa Maren Steinarsdóttir á fjórum undir pari. Þar ríkir þó að minnsta kosti skýrleiki um reglurnar.

Tækni & gervigreind

Dýrkeypt barnavernd, ósýnilegir rafbílar og gervigreind í neyðarlínunni

Bandarískur dómstóll hefur gert tæknirisanum Meta að greiða 942 milljónir Bandaríkjadala til að bregðast við skaða sem samfélagsmiðlar fyrirtækisins hafa valdið börnum. Á sama tíma og móðurfélag Facebook glímir við afleiðingar viðskiptamódels síns, reynir neyðarþjónustan í New Orleans að láta gervigreind tölvukerfisins Carbyne flokka neyðarsímtöl í stað þess að treysta eingöngu á mannlega starfsmenn.

Hjá sprotafyrirtækinu Anthropic, sem þróar gervigreind, hefur forstjórinn áhyggjur af því að nýir starfsmenn hugsi eingöngu um peninga. Áhyggjurnar virðast þó ekki hrjá tölvuframleiðandann Framework, sem þurfti að tilkynna viðskiptavinum sínum um gagnaleka vegna öryggisgalla í hugbúnaði frá Metabase.

Bílaframleiðandinn Ford hefur kynnt nýjan rafknúinn pallbíl sem á að kosta 28.350 Bandaríkjadali og ber heitið Fathom. Forstjóri Ford líkir þessu við upphaf Model T-tímans, en almenningur fær þó ekki að sjá útlit bílsins fyrr en snemma á næsta ári. Afhending á að hefjast síðar á næsta ári, en samkvæmt öðrum heimildum er áætlað að hún tefjist fram á haustið 2027. Á samfélagsmiðlinum X hefur vörustjórinn Nikita Bier ákveðið að láta af störfum eftir rúmlega eins árs starf og gerast ráðgjafi, enda segir hann tímabært að færast niður í sitt náttúrulega ástand sem venjulegur notandi.

Vísindi

Vanmetin landfyllingagös og staðfestur árekstur á tunglinu

Opinberar mælingar á losun gróðurhúsalofttegunda endurspegla ekki endilega raunveruleikann. Ný langtímarannsókn vísindamanna við Lamont-Doherty stjörnuathugunarstöð Columbia-háskóla, sem byggir á samfelldum mælingum á jörðu niðri við landfyllingu í New Jersey, bendir til þess að áætlanir um metanmengun í Bandaríkjunum og víðar séu verulega vanmetnar. Á sama tíma sýna aðrar rannsóknir að vaxandi metanlosun frá Síberíu, vegna þiðnunar sífrera og tíðari gróðurelda, gæti rutt úr vegi fimmtungi af markmiðum um samdrátt í metanlosun á heimsvísu fyrir árið 2050.

Geimruslið fær sínar eigin myndatökur. Vísindamenn hafa staðfest að villst flugskeyti frá SpaceX hafi hrapað á tunglið á miðvikudag eins og spáð var, eftir að hafa rekið af leið undanfarið ár. Suður-kóreskur gervihnöttur náði myndum af árekstrarstaðnum fyrir og eftir atburðinn.

Líftæknifræðingar við Rice-háskóla hafa þróað aðferð til að verja ígræddar frumur fyrir ónæmiskerfi hýsilsins. Með því að hanna lifandi frumuframleiðslu sem myndar staðbundinn hjúp úr prótíninu interleukin 10 tókst þeim að koma í veg fyrir að líkaminn hafnaði beta-frumum úr brisi.