Hornaugað

gagnrýnið auga á fréttir dagsins — sjálfvirkt úr fréttastraumum

Reykjavík4. júlí 2026 · MorgunútgáfaI. árg. · Nr. 37
Hlustaðu á blaðið

Innlent

Upplýsingar á villigötum og hvalir í hægum dauðdaga

Mest áberandi mál dagsins er deila Hvals hf. og Matvælastofnunar, sem fjallað var um í átta fréttum tveggja miðla. Morgunblaðið birti fjórar greinar um grunsemdir þess efnis að stofnunin hafi ljóstrað upp staðsetningu hvalveiðiskipa. MAST breytti verklagi sínu eftir ábendingar um að nákvæm hnit úr eftirlitsskýrslum væru mögulega notuð í annarlegum tilgangi. Kristján Loftsson, forstjóri Hvals hf., fullyrðir að upplýsingarnar hafi borist skipi Paul Watson-samtakanna, Bandero, sem elti bátana. Miðlar greina þó ólíkt frá árangrinum; RÚV segir Bandero ekki hafa komist nálægt skipunum en mbl segir þá reyna aftur.

Á sama tíma verja hvalveiðimenn vinnubrögð sín. MAST rannsakar nú dráp á langreyði frá 22. júní, þar sem dýrið var skotið með fjórum sprengiskutlum og 31 mínúta leið þar til það drapst. Hvalur hf. bendir á að engin trygging sé fyrir tafarlausum dauða villtra dýra.

Í öðrum fréttum var greint frá björgunaraðgerðum á hafi úti. Enn á ný stemma miðlar ekki stígum; RÚV fullyrti að búið væri að sækja veika farþegann úr skemmtiferðaskipi en mbl sagði gæsluna enn á leiðinni að sækja veikan mann.

Erlent

Jarðskjálftar án tjóns og bláar tjarnir Trumps

Íslenskir fjölmiðlar segja mest af jarðskjálftum í dag. Annars vegar mældist skjálfti af stærðinni 6,2 í Austur-Indónesíu, vestur af Tobelo, á 120 kílómetra dýpi. Hins vegar mældist skjálfti af stærðinni 3,2 í hafi vestur af Turøyna í Noregi. Hvorugur skjálftinn olli manntjóni eða skemmdum, en sá norski fannst þó í að minnsta kosti tíu sekúndur.

Næst mest er fjallað um David Hearn, 67 ára fyrrum Ólympíufara í kajakróðri, sem er ákærður fyrir að skemma Spegiltjörnina við Lincoln-minnisvarðann í Washington. Tjörnin var endurgerð fyrir 14 milljónir Bandaríkjadala í valdatíð Donalds Trumps, máluð blá með þeim afleiðingum að vatnið hitnaði, þörungar urðu flúorgrænir og klór eyðilagði málninguna. Hearn er sakaður um að rífa upp þéttiefni fyrir 1.000 dali en neitar sök og segist aðeins hafa komið við flagnandi efni eftir hjólatúr.

Að lokum lýsir Trump því yfir á Truth Social að samband Bandaríkjanna og NATO sé einhliða og fáránlegt. Hann birti stöplarit máli sínu til stuðnings og gagnrýnir Evrópuþjóðir fyrir að neita hernum um afnot af herstöðvum í stríðinu við Íran.

Íþróttir

Þegar vindurinn og vörnin bregðast

Mest áberandi íþróttafrétt dagsins er af heimsmeistaramótinu í fótbolta, þar sem Kólumbía tryggði sér síðasta sætið í 16-liða úrslitum með 1-0 sigri á Gana í Kansas-borg. Jhon Arias skoraði markið á 14. mínútu og Ganamenn náðu ekki að gera atlögu að marki andstæðinganna. Í sömu keppni marði Argentína 3-2 sigur á Grænhöfðaeyjum eftir framlengingu, þar sem sjálfsmark Didney Borges réð úrslitum.

Íslenska karlalandsliðið í körfubolta mátti þola 102-83 tap gegn Ítalíu á heimavelli. Tryggvi Snær Hlinason benti á að 102 stig væru alltof mörg á heimavelli og Elvar Már Friðriksson sagði varnarleikinn hafa farið úrskeiðis. Nú verður liðið að vinna Bretland í Manchester á sunnudag til að komast á HM.

Í Bestu deildinni skoraði Aron Birkir Stefánsson, markvörður Þórs, ótrúlegt mark af eigin vallarhelmingi í 3-3 jafntefli gegn KR. Hann tók aukaspyrnu sem vindurinn greip og varð þar með fyrsti markvörðurinn til að skora í efstu deild í 16 ár, og aðeins annar í sögunni til að skora úr opnum leik en ekki vítaspyrnu.

Tækni & gervigreind

Hraðar blekingar og dýrari hægagangur

Mest lesna tæknisagan þessa vikuna fjallar um hvers vegna Sviss býður upp á 25 gígabita nettengingu á meðan Bandaríkin sitja eftir. Greinin „The Free Market Lie: Why Switzerland Has 25 Gbit Internet and America Doesn't“ fékk 219 punkta og 125 athugasemdir á vefnum Hacker News. Á sama vettvangi vakti SearXNG, frjáls leitarvél sem safnar niðurstöðum frá öðrum vélum, einnig athygli með 46 punkta. Gögnin sýna einfaldlega að bandaríski markaðurinn skilar ekki sömu afköstum og sá svissneski.

Næst mest áberandi er umræðan um gervigreindina og framkomu hennar. Í greininni „Please stop the AI confidence theater“ á Hacker News, sem fékk 67 punkta og 33 athugasemdir, er fjallað um það sjónarspil þegar líkön sýna óhóflegt sjálfstraust. Samhliða því vakti athygli greinin „Claude, please stop trying to memorize random crap“ með 85 punkta, þar sem lýst er hvernig spjallmennið Claude reynir að leggja á minnið handahófskennd aukaatriði úr samskiptasögunni. Tæknin er sem sagt upptekin við að sýnast örugg og leggja óþarfa í minnið.

Vísindi

Steikjandi hátíðarhöld og taugaboð í stríðsrekstri líkamans

Mest áberandi vísindafréttin þessa dagana fjallar um hitabylgju í Bandaríkjunum. Svo kallaður hitahvelfingarsveipur herjar nú á austurhluta landsins og ógnar þar með hátíðarhöldum vegna þjóðhátíðardagsins 4. júlí, leikjum í heimsmeistarakeppninni og raforkukerfum. Almenningur flýr í yfirfullar sundlaugar á meðan hitinn nálgast söguleg met.

Á sama tíma berast fréttir af innra stríði líkamans gegn vírusum og stjórnlausum krabbameinsfrumum. Hvítu blóðkornin, þar á meðal T-frumur og B-frumur, berjast gegn þessum ógnum þar sem B-frumur framleiða mótefni en T-frumur skipuleggja varnirnar. Rannsakendur við háskólana í Münster og Bochum hafa nú sýnt fram á það í rauntíma að varnarfrumur líkamans nota katekólamín, sem eru taugaboðefni á borð við dópamín og adrenalín, til að eiga samskipti sín á milli. Þessi uppgötvun, sem birt var í vísindaritinu Advanced Science, sýnir að frumurnar nota sömu efnaboð og taugakerfið, sem opnar nýja sýn á hvernig stjórnun ónæmiskerfisins er háttað.