Hornaugað

gagnrýnið auga á fréttir dagsins — sjálfvirkt úr fréttastraumum

Reykjavík30. júní 2026 · MorgunútgáfaI. árg. · Nr. 29
Hlustaðu á blaðið

Innlent

Þegar tæknin og minnið bregðast

Innlend fréttamennska dagsins einkennist af djúpstæðu samskiptaleysi og minnisglöpum, ef marka má helstu miðla landsins. Paul Watson samtökin og Landhelgisgæslan virðast fastar í hliðstæðum veruleikum. RÚV birti níu greinar um eftirför varðskipsins Þórs við mótmælaskipið Bandero, þar sem samtökin fullyrða að þau hafi strax orðið við kröfum Gæslunnar um staðsetningu en einn rangur stafur í netfangi hafi valdið samskiptaleysinu. Á sama tíma fullyrðir mbl.is að áhöfnin daufheyrist enn við skipunum og RÚV bætir við að hún hafi fyrst um sinn sniðgengið kröfurnar.

Mótsagnirnar halda áfram í umfjöllun um hið hörmulega Edition-mál. Þar greinir mbl.is frá því að foreldrarnir hafi skipulagt ferðina til Íslands án dóttur sinnar, Catherine, sem hafi ekki vitað af ferðinni nema með örskömmum fyrirvara. RÚV hefur hins vegar eftir móðurinni að dóttirin hafi beðið um frí með litlum fyrirvara en ekki lýst yfir neinum efasemdum um ferðina.

Að lokum krefst Vilhjálmur H. Vilhjálmsson lögmaður þess að öll lyfjaakstursmál síðustu sex og hálft ár verði endurskoðuð eftir sýknudóm Landsréttar, en ríkissaksóknari sér enga ástæðu til að hreyfa við hlutunum.

Erlent

Hringlandaháttur og hiti

Það er vandasamt að telja þegar harmleikir eiga sér stað. Þegar tilkynnt var um skotárásina í þýska bænum Stade, þar sem maður í forsjárdeilu skaut starfsmenn barnaverndar, hófst kunnuglegur ringulreiðardans á ritstjórnum. Á meðan mbl og RÚV fullyrtu fyrst að fimm væru látnir, bætti RÚV fljótlega við sjötta fórnarlambinu í annarri frétt. RÚV fannst málið raunar svo áhugavert að miðillinn birti sex greinar um atburðinn, þar sem fyrst var fullyrt að fórnarlömb og árásarmaður tengdust fjölskylduböndum, en það svo leiðrétt yfir í að barnsmóðir hans og barn hefðu einfaldlega verið á staðnum.

Hitabylgjan í Evrópu sýnir einnig tölulegan breytileika, en Alþjóðaheilbrigðisstofnunin rekur nú minnst 1.300 dauðsföll til hitans frá 21. júní. Hitamet hrynja eins og spilaborgir; Þýskaland og Pólland mældu bæði 41,7 stig og í Tékklandi fór hitinn í 41,1 stig.

Á sama tíma reyna Bandaríkin og Íran að átta sig á eigin undirskriftum. Eftir að hafa gert bráðabirgðasamkomulag um Hormússund þann 17. júní, skiptust ríkin á árásum vegna ólíks skilnings á textanum. Nú á að gera hlé á árásunum og ræða málin í Katar.

Íþróttir

Vítaspyrnur, fótboltaferðalög og óseljanlegir varamenn

Heimsmeistaramótið í knattspyrnu fær mesta rýmið í íslenskri íþróttaumfjöllun þar sem Marokkóar sendu Hollendinga heim eftir vítaspyrnukeppni í 32-liða úrslitum. Cody Gakpo kom Hollandi yfir á 72. mínútu en Issa Diop jafnaði í uppbótartíma. Eftir markalausa framlengingu varði Yassine Bounou spyrnu Crysencio Summerville áður en Ismael Saibari tryggði Marokkó áframhaldandi leik gegn Kanada. Á meðan heldur markabarátta Kylian Mbappé og Erling Haaland áfram en báðir hafa skorað fjögur mörk á mótinu, tveimur færri en Lionel Messi.

Á heimavígstöðvunum gerðu Framarar góða ferð á Akranes í Bestu deild karla þar sem tveir leikir Atla Þórs Jónassonar í fyrri hálfleik tryggðu 2:0-sigur á ÍA. Fram er nú tveimur stigum á eftir KR í öðru sæti deildarinnar og á leik til góða.

Frá Manchester United berast þær fréttir að Amad Diallo sé ekki til sölu, á meðan félagið fær skaðabætur frá FIFA vegna meiðsla Manuel Ugarte á heimsmeistaramótinu. Þá gæti Mason Mount verið á leið til AC Milan í sumar.

Tækni & gervigreind

Stjörnustríð á hlutabréfamarkaði og tónlist án sálna

Mest áberandi tæknifrétt dagsins er kaup Rocket Lab á gervihnattakerfi Iridium Communications fyrir átta milljarða Bandaríkjadala. Um er að ræða viðskipti þar sem greitt er með hlutabréfum. Markmiðið með þessum samruna, sem sameinar skotþjónustu og gervihnattakerfi, er að herja á markaðshlutdeild SpaceX og Amazon.

Á jörðu niðri hefur streymisveitan Tidal kynnt nýjar reglur um gervigreindartónlist. Frá og með deginum í dag munu lög sem eru að fullu búin til af gervigreind ekki lengur fá greiddar höfundarétthótanir á pallinum. Frá 15. júlí verða slík lög jafnframt merkt með sérstöku tákni til að upplýsa hlustendur, þótt efnið verði ekki bannað með öllu.

Þá hefur Hæstiréttur Bandaríkjanna kveðið upp dóm sem takmarkar heimildir lögreglu til að krefjast staðsetningargagna úr farsímum á ákveðnum svæðum. Dómstóllinn úrskurðaði að slíkar kröfur njóti stjórnskipulegrar verndar einkalífsins, þótt hann hafi ekki gengið svo langt að lýsa notkun þeirra algjörlega andstæða stjórnarskrá.

Vísindi

Hitabylgjur, þrávirkir sýklar og grænt samsæri í Washington

Evrópa svitnar nú undan banvænni hitabylgju sem færist austur á bóginn. Þetta er sú skæðasta sem mælst hefur á álfunni og ný hitamet voru sett í austurhlutanum á mánudag, meðal annars í Slóvakíu. Úkraína þurfti að grípa til rafmagnsskerðinga til að bregðast við álaginu. Þessi hitabylgja fékk mesta umfjöllun vísindafrétta í vikunni.

Á sama tíma leita vísindamenn leiða til að bregðast við sýklalyfjaónæmi, sem tengdist áætluðum 4,7 milljónum dauðsfalla á heimsvísu árið 2019 einu saman. Vísindamenn hjá Scripps Research hafa fundið leið til að endurheimta virkni mikilvægs sýklalyfs, vancomycins, með því að óvirkja lykilensím í VREfm-sýkingum. Með því að nota ljósvirkt efnasamband tekst þeim að snúa varnarensími bakteríunnar gegn henni sjálfri.

Í Washington vakti það athygli þegar endurnýjuð tjörn við Lincoln-minnisvarðann litnaðist skærgræn þann 15. júní, tæpum tveimur vikum eftir að 14 milljóna Bandaríkjadala endurbótum lauk. Sökudólgurinn er blábaktería sem getur framleitt eiturefni. Atburðurinn leiddi til ásakana um skemmdarverk af hálfu vinstri öfgamanna, en vísindin benda einfaldlega á náttúrulegan þörungablóma.